Pieniądze i dzieci 9–12 lat

Małe dzieci – mały kłopot, duże dzieci – duży kłopot – mówi porzekadło ludowe. Tak, dzieci rosną i z czasem pojawiają się nowe wyzwania rodzicielskie. Okres 9–12 lat to także wyzwanie dla dziecka. W tym okresie może rozpocząć się okres dojrzewania, co oznacza wielką przebudowę ciała. To również czas wzrostu odpowiedzialności za swoje czyny, większej autonomii i wyzwań w relacji rodzinnej, a w tle pojawia się także kwestia pieniędzy.

Jak zmiany związane z dojrzewaniem mogą wpływać na rozwój finansowy dziecka?

Może pamiętasz sytuacje, gdy Twoje dziecko potrafiło rozpłakać się, kiedy kanapki były pokrojone nie w tę stronę? Nieziemski płacz i nerwy. To, co dla bardzo małego dziecka jest wyzwaniem (czyli jak poradzić sobie z frustracją i napięciem), dla 9-letniego człowieka będzie już nieco łatwiejsze. “Nieco” – bo radzenie sobie z napięciem emocjonalnym i dla dorosłych potrafi być ciągłym uczeniem się. “Łatwiejsze” – bo rozwój biologiczny dostarcza kolejnych narzędzi w tym zadaniu. Zaczynają dojrzewać te części mózgu, które, w odpowiednich warunkach, potrafią nam pomóc poradzić sobie z napięciem i dają większą kontrolę nad zachowaniem. W okresie nastoletnim następuje przebudowa mózgu – wycinane są zbędne połączenia, następuję większa integracja i współpraca między poszczególnymi częściami mózgu. Zaczyna się jakościowa zmiana procesów myślenia. Nastolatek potrafi widzieć szerzej, myśleć bardziej krytycznie. Oczywiście jest to proces. Warto zdawać sobie sprawę, że może on już zaczynać się nawet w wieku 9 lat

Dzieci i Pieniądze

A co w obszarze finansów? Dzieci w tym czasie mogą posiadać już całkiem sporą wiedzę. Mogą orientować się w działalności banków, rozumieć reklamy, być świadomymi konsekwencji zadłużania się. Oczywiście warto pamiętać o różnicach indywidualnych i o tym, że rozwój w zakresie rozumienia finansów wymaga czasu i własnego doświadczenia.

Z raportów banków i ankiet sondażowych wynika, że rodzice coraz częściej dają dzieciom kieszonkowe. Dlatego bardzo prawdopodobnie jest, że przeciętny 9-latek ma już za sobą jakieś własne doświadczenia zakupowe. W jego preferencjach pojawiać się mogą słodycze, przekąski, zakupy w grach internetowych. Można więc zaryzykować tezę, że dzieci w tym wieku są nieźle doświadczone finansowo i wiedzą, na co chcą wydawać pieniądze.

Zauważam, że ze strony rodziców rośnie obawa, czy wydatki dzieci są uzasadnione. A często przekonanie, że nie. W związku z tym pojawiać się może chęć kontroli, niepokój czy te doświadczenia dzieci z pieniędzmi nie utrwalą negatywnych wzorców.

Wyzwania rodzicielskie

Obawy rodziców są powiązane z dwoma czynnikami:

  1. wzrastającą autonomią dziecka,
  2. różnicą w rozumieniu przez dziecko i rodzica, co oznacza samodzielność i jak jest przez dziecko realizowana.

Co może wesprzeć rozwój finansowy? Jak, w tym okresie wyzwań, wspierać zaradność finansową dzieci?

Warto podejmować wymienione poniżej działania.

  • Uświadomić sobie własne obawy, skąd się biorą i na ile są one uzasadnione.
  • Zauważyć i zrozumieć 2 perspektywy – rodzica i dziecka.
  • Rozwijać swoją świadomość, że nauka płynie przede wszystkim z własnego doświadczenia.
  • Zauważyć, że priorytety dziecka (tak jak każdego z nas) zmieniają się z wiekiem, nabywanym doświadczeniem i szeroko pojętym rozwojem.
  • Mieć świadomość, że rodzicielska ocena wydatków dziecka nie jest jedyna ani obiektywna, że uwzględnia wyłącznie nasz kontekst i nasze doświadczenie rodzicielskie.
  • Dbać o poszerzanie wpływu dziecka na domowe finanse.
  • Dbać o relację, wzajemne zrozumienie, szukanie rozwiązań sprzyjających wszystkim stronom.
  • Rozwijać rozumienie odpowiedzialności jako możliwości dokonywania własnych wyborów.

Kilka słów o odpowiedzialności

Powszechne rozumienie odpowiedzialności zakłada, że jest to wykonywanie czynności w prawidłowy sposób, robienie tego, co się powinno. Chcę, idąc za Jeesperem Juulem, zaproponować inne rozumienie tego słowa. Odpowiedzialność może być moim wyborem, decyzją, jak chcę zadbać o daną strefę życia. W obszarze finansów oznacza to decyzje, co chcę zrobić z pieniędzmi.

Dlaczego proponuję takie podejście? Czy nie łatwiej dla dziecka i jego dorosłego życia byłoby, gdyby mu po prostu powiedzieć, na co może wydawać i że ma odkładać pieniądze?

Jeśli chcemy, żeby nasze dziecko wykształciło w sobie świadome podejście do życia i zakupów, by nie ulegało wpływom innych (kolegów, reklamy), było asertywne i ceniło siebie, to praktyka podejmowania swoich decyzji bardzo w tym zadaniu pomoże.

Jasne, nie wszystkie decyzje okażą się trafne, ale przecież tak samo jest z decyzjami dorosłych. Samodzielne podejmowanie decyzji to także nauka tego, co jest dla mnie ważne, poznawania siebie, wyciągania wniosków, radzenia sobie z frustracją, gdy coś jednak pójdzie nie tak. To także nauka podejmowania coraz bardziej wspierających decyzji. Dziecku będzie łatwiej rozwijać tę umiejętność, gdy spotka się z ciekawością (Czemu to kupiłeś, co w tym jest dla Ciebie fajnego?) niż oceną.

Warto pamiętać

Warto pamiętać o tym, że rozwój nie odbywa się sposób skokowy, lecz jest to powolny proces. Dla dzieci w wieku 9–12 lat pomocne będzie, gdy rodzice zrozumieją, co wspiera uczenie się i czym jest ten proces. Jeśli założymy, że każde doświadczenie to nauka, wtedy każda decyzja finansową dziecka będzie rozwojem. Powiększenie sfery odpowiedzialności sprzyja rozwojowi dziecka. Oznacza to nie tylko uwzględnienie faktu, że dziecko ma swoje pomysły na wydatki i czasem warto je przewidzieć w budżecie domowym, ale także to, że jest członkiem rodziny, którego zdanie i potrzeby w sprawach finansowych są ważne. Dbanie o relację i wzajemne dogadywanie się będzie też bardzo przydatne w przyszłości. Pozwoli to na lepszą współpracę z dzieckiem w kolejnych latach, w okresie coraz większej niezależności dziecka.

Zachęcamy, razem z Human Skills Center, do pobrania poniższych materiałów.

1.Planer oszczędzania

Gdy motywacja jest silna, a dziecku bardzo zależy na oszczędzaniu i kupieniu czegoś upragnionego, taki planer może pozwolić zastanowić się nad wysokością składki, a także nad możliwością przyspieszenia procesu odkładania.

2. Arkusz o zarabianiu

Dzieci w tym wieku mogą mieć różne pomysły na zarabianie. Taki arkusz może pozwolić im na zastanowienie się, kto za ich usługi zapłaci oraz co jest potrzebne do realizacji danego zadania. Może również pomóc w analizie wstecz albo być po prostu teoretycznym narzędziem do zastanowienia się nad kwestiami zarabiania pieniędzy.

3. Sposoby na rozsądne wydawanie

Autorka artykułu: Anna Czereszewska

Wypróbuj ze swoim dzieckiem

Pobierz dodatkowe materiały przygotowane przez naszych ekspertów. Przetestuj w domu z dzieckiem - bawcie się, uczcie i budujcie nowe nawyki!

wypróbuj